Rzeczypospolitej mieszkańcy cieszyli się wolnością osobistą. Wioska należała do dóbr rzucewskich. Po I rozbiorze, w 1776 r., administracja pruska zakwestionowała wolność osobistą mieszkańców. W 1789 r. określono ją w dokumencie jako „wioskę szlachecką z 12 dymami”. W 1833 r. reskrypt pruski uznał ją za dobra rycerskie. Trzy lata później w Chałupach miał miejsce osławiony proces rzekomej czarownicy, wdowy Ceynowiny. Dwukrotnie pławiona, w dniu 4 sierpnia poniosła śmierć w wodach zatoki. Pozytywnym następstwem tego przerażającego wydarzenia było zbudowanie w trzy lata później we wsi szkoły.
Nie przynosząc żadnych dochodów, „dobra” szybko zmieniały właścicieli. W 1855 r. kupił je Schoenlein z Rekowa za 300 talarów, a potem co parę lat przechodziły z rąk do rąk. W 1904 r. Chałupy skreślono z matrykuły dóbr szlacheckich. W 1910 r. zamieszkiwało tam 205 osób.
Odzyskanie niepodległości, a dokładniej zbudowanie przez polskie władze linii kolejowej przyniosło wsi napływ letników. Pomyślną koniunkturę postanowił wykorzystać dr Majewski z Warszawy, który po wykupieniu gruntów z rąk niemieckich zaczął rościć bezpodstawne pretensje do parcel rybaków. Spór rozstrzygnięto na rzecz mieszkańców dopiero po interwencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu. W 1932 r. Chałupy liczyły 231 mieszkańców.
W 1939 r. w rejonie wsi wykonano I pozycję opóźniającą, którą obsadziła 10 kompania batalionu Hel oraz około kilometra na wschód II pozycję opóźniającą, którą dopiero 11 września, po wycofaniu się z Wielkiej Wsi, obsadziła 1 kompania MDLot. W dniu 30 września Niemcy zajęli wieś.
Walki prowadzone w 1939 i 1945 r. spowodowały, że zniszczenie wsi określono po wyzwoleniu na 90 proc. W 1950 r. wieś liczyła zaledwie 153 mieszkańców. Ożywienie ruchu budowlanego po 1956 r. spowodowało, że szybko zaczęło przybywać nowych domów. W 1960 r. mieszkały tam już 263 osoby. Zbudowanie szosy wpłynęło na wzrost ruchu turystycznego. Rejon przed wojną najmniej atrakcyjny turystycznie zaczął się nadmiernie zagęszczać, głównie z powodu ulokowania w pobliżu praktycznie wszystkich kempingów i pól namiotowych.
Z Chałupami związana jest piękna impreza, której celem było pielęgnowanie kaszubskich tradycji rybackich. W latach 1977—1981 odbywały się tam zloty łodzi żaglowych stosowanych w tradycyjnym rybołówstwie przybrzeżnym. Do niewielkiej grupy inicjatorów tego przedsięwzięcia należeli: Józef Muza, Józef Budzisz, Aleksander Celarek, którzy potrafili przekonać do imprezy rybaków oraz władze miasta Władysławowa. Zlot gromadził corocznie rzesze wczasowiczów, którzy obserwowali regaty żeglarskie i wioślarskie oraz rybackie zawody sprawnościowe, jak: łatanie sieci, likowanie, wiązanie węzłów, a potem uczestniczyli w festynie.

Władysławowo
Jastrzębia Góra
Łeba
Jastarnia
Jurata
Puck

Podobne artykuły:

• Kuźnica
• Zabytki Helu
• Jurata
• Jastarnia
• Druga wojna Światowa na Helu

Miejscowość pojawiła się w 1637 r. na mapie Zatoki Puckiej Fryderyka Getkanta zapisana raz jako Gosfeldt, a raz jako Gesfeld. Usytuowana na wschód od szańca Kazimierzowo nad zatoczką, składała się z dwóch budynków. Nie wiadomo, czy jeden z nich był nadal karczmą. W 1663 r. istniał już tylko pojedynczy budynek Wojciecha Bizewskiego, strażnika brzegowego i karczmarza. Na mapie Dahlbergha (1656/7) zapisano nazwę jako Goesfelt, a w 1678 r. po raz pierwszy jako Kusfeld. W 1694 r. we wsi znajdowało, się już 13 budynków, w tym 6 mieszkalnych. W 1772 r. pisano o tej miejscowości: „Wieś tę zamieszkuje 25 rybołowców, którzy posiadają 5 jader (sieci) większych i 5 mniejszych”. 16 spośród nich nosiło nazwisko Budzisz. W 1789 r. mieszkało tu 27 rodzin rybackich.
Według planu z 1818 r. wieś posiadała 38 budynków. Po 1920 r. zmieniono urzędową nazwę niemiecką Kussfeld na Kuśnica. Obowiązywała ona jeszcze podczas spisu ludności w dniu 9 grudnia 1931 r. Dopiero w „Skorowidzu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej” z 1934 r. pojawiła się nazwa Kuźnica. Obowiązuje ona także obecnie. Kaszubi z półwyspu do dziś używają nazwy Kusfeld.
Sprawa pochodzenia nazwy do dziś nie jest wyjaśniona.

Charakter wioski rybackiej Kuźnica zachowała do lat pięćdziesiątych naszego stulecia. Jednakże od I wojny światowej pełniła także rolę miejscowości wczasowej. Rybacy wynajmowali letnikom pokoje. Goście żywili się u nich oraz w trzech gospodach. W połowie lat trzydziestych liczba wczasowiczów kształtowała się na poziomie około tysiąca osób rocznie. Liczba stałych mieszkańców, która w latach 1900—1921 prawie się nie zmieniła, zaczęła wzrastać: w 1932 r. wieś liczyła 561 osób.
Wiosną 1939 r. w ramach przygotowań do obrony półwyspu wykonano w odległości około pół kilometra na wschód od Kuźnicy III pozycję opóźniającą, której nie obsadzono. 23 września 1939 r. niemieckie samoloty z 186 dywizjonu lotnictwa pokładowego barbarzyńsko zbombardowały wieś, w której nie było żadnych oddziałów ani obiektów wojskowych. Nalot miał na celu zastraszenie ludności cywilnej.
Po zakończeniu II wojny światowej zniszczenia Kuźnicy oceniono na 45 proc. Dopiero w 1960 r. opracowano plan przestrzennego zagospodarowania chaotycznie zabudowanej miejscowości, w której mieszkało wówczas 647 osób. W rok później zbudowano przystań rybacką. Od momentu oddania do eksploatacji jesienią 1960 r. nowej szosy ruch turystyczny zaczął gwałtownie wzrastać. Miejscowość rozbudowuje się w kierunku Jastarni. Na wschód od dawnej wsi powstała tzw. Syberia (przystanek PKS).
W 1931 r. z inicjatywy sołtysa Edmunda Budzisza i proboszcza jastarniańskiego ks. Stefańskiego rozpoczęto budowę kuźnickiego kościoła. W roku następnym prace kontynuowano według trzykrotnie zmienianych planów. Wieżę wzorowano na kościele w Swarzewie. 5 czerwca 1933 r. poświęcono kamień węgielny prawie gotowego kościoła, a 1 lipca tegoż roku przybył wikariusz ks. Ksawery Szynalewski, który później, w czasie okupacji hitlerowskiej zginął zamordowany w Piaśnicy. W latach 1939—1945 rozebrano dach kościoła. Po wojnie wykonano nowe wiązanie dachu i nowy dach. Kościół otrzymał neogotyckie ołtarze.

Około 2 km na wschód od Kuźnicy znajduje się wydma Libek, o wysokości 13,5 m. W jej pobliżu w 2 poł. XVII w. osiadł na mieliźnie od strony Wielkiego Morza statek lubecki, który ograbiono. Od tego wydarzenia pochodzi nazwa największego wzniesienia w okolicy. Lutowy sztorm w 1932 r. zabrał w tym rejonie od strony morza od 4 do 20 m brzegu. Jeszcze osiem lat później szerokość półwyspu wynosiła w tym miejscu około 250 m, a w 1976 r. tylko około 200 m.

Noclegi we Władysławowie: Władysławowo –
Kwatery we Władysławowie,
pokoje – Władysławowo,
Kwatery Władysławowo.

Podobne artykuły:

• Jastarnia
• Zabytki Helu
• Jurata
• Druga wojna Światowa na Helu
• Chałupy

Dwa ruchome skrzydła ołtarzowe o wymiarach 163><45 cm są dwustronnie pomalowane temperą na podłożu lipowym. Wykonał je około 1500 r, malarz gdański, wywodzący się z hamburskiego warsztatu Absaloma Stumme. Przedstawiają Pasję Chrystusa i męczeństwo świętych oraz Zmartwychwstanie. Postacie świętych mają związek z porto-j wym i rybackim charakterem Helu. Św. Jakub to patron podróżników i pielgrzymów, a św. Andrzej — rybaków i producentów sieci. Od 1945 r. skrzydła ołtarzowe stanowią własność Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Obecnie jako depozyt długotrwały wchodzą w skład ekspozycji pt. "Sztuka gotycka" w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Predella ołtarza przedstawiała wyobrażenie Chrystusa w otoczeniu dwunastu apostołów. Wchodziła w skład ołtarza jeszcze pod koniec lat dwudziestych naszego stulecia, obecny los nie znany.
Zlokalizowane w kościele muzeum rybackie ma dość długą tradycję. Początki sięgają 1932 r. Wówczas to w związku z przekształceniem Morskiego Laboratorium Rybackiego w Hel, dawny kościół św. Piotra, obecnie Muzeum Stację Morską do części budynku przy obecnej ulicy Portowej 16/17 przeniesiono zbiory muzealne, ulokowane dotychczas w pomieszczeniach laboratorium przy obecnej ulicy gen. Waltera 38/40. Pierwsza sezonowa wystawa rybacka w zajmowanym obecnie przez muzeum obiekcie, tj. dawnym kościele, została udostępniona w 1961 r. Przez 7 lat ekspozycja znajdowała się pod opieką Działu Etnograficznego Muzeum Pomorskiego (obecnie Narodowego) w Gdańsku. Po niezbędnych pracach adaptacyjnych w latach 1969—1971 w maju 1972 r. otwarto tam stałą placówkę muzealną pod nazwą Oddział Rybołówstwa Muzeum Morskiego w Gdańsku. Placówką kierował mgr inż. Roman Klim, a następnie jego małżonka mgr Teresa Klim.

Obecnie wewnątrz budynku można obejrzeć szereg ekspozycji. Są to:
— naiwne malarstwo marynistyczne Pawła Cichonia (1921 — 88
—1969). Urodzony na Śląsku, traktował malarstwo jako hobby. Odkryty w 1968 r. przez Eryka Kulma z "Batorego", morze zobaczył dopiero pod koniec życia. Większość oryginalnych pejzaży morskich namalował z wyobraźni.
— Zestaw fotografii pt. "ABC polskiej gospodarki morskiej";
— ekspozycja pt. "Dzieje polskiego rybołówstwa do II wojny światowej";
— autentyczny warsztat szkutniczy Henryka Schmidta z Łaszki;
— tzw. sieciarnia, grupująca rozmaite typy sieci i osprzęt rybacki;
— zbiór obrazów o tematyce rybackiej i morskiej;
— kolekcja modeli jednostek rybackich;
— zbiór flory i fauny oceanicznej — dar płetwonurka-hobbi- , sty z Kalifornii Eugeniusza Michno.
Na zewnątrz budynku eksponowane są łodzie rybackie z całego polskiego wybrzeża:
— charakterystyczne dla Zatoki Puckiej łodzie o kadłubie typu szpicgat, poszywane na zakładkę z charakterystycznym ożaglowaniem rozprzowym;
— jedyny zachowany egzemplarz tzw. pomeranki;
— charakterystyczne dla Zalewu Wiślanego barkasy, używane tam dó połowów jeszcze na początku lat sześćdziesiątych;
— tzw. hojer z jeziora Dąbie;
— czółna słowińskie znad jeziora Łebsko.
Warto wspomnieć o rozproszonych po kraju, a możliwych do obejrzenia, niektórych zabytkach z nie istniejącego już kościoła NMP w Starym Helu.

Pierwsza wiadomość o murowanym kościele w Starym Helu pochodzi z 1351 r. W 1568 r. protestanccy żołnierze szwedzcy splądrowali katolicką świątynię. Dwa lata później pożar dopełnił dzieła zniszczenia. Kościoła już nie odbudowano, a w 1732 r. rozebrano go i materiał użyto do remontu świątyni w Nowym Helu. Do dnia dzisiejszego zachowały się niektóre elementy wyposażenia tego prawdopodobnie kościoła. Należy do nich figurka Matki Boskiej Swarzewskiej — gotycka drewniana figura Madonny z Dzieciątkiem (XV w.), według tradycji usunięta z kościoła helskiego w XVI w, przez luterańskich mieszkańców lub protestanckich żołnierzy szwedzkich, wrzucona do wód zatoki przypłynęła do Swarzewa, gdzie znajduje się obecnie.

Zachowały się rzeźby z ołtarza Koronacji NMP, wykonanego około 1380 r. z drewna sosnowego: dwie siedzące figury — Chrystus i Madonna oraz cztery stojące, znacznie mniejsze postacie niezidentyfikowanych świętych niewiast. Wywieziono je z Helu około 1860 r. W okresie międzywojennym znajdowały się w gdańskim muzeum miejskim. Obecnie są w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku.
Zachowała się również płaskorzeźba Zaśnięcie NMP, która w 1702 r. wchodziła w skład tzw. starego ołtarza w kościele św. Piotra w Nowym Helu. Mogła tam być umieszczona już w XVI w., Jako że kościół NMP w Starym Helu w tym czasie już nie funkcjonował. Luteranie sądzili, że przedstawia ona złożenie do grobu św. Anny. W 1904 r. usunięto płaskorzeźbę z środkowej szafy ołtarzowej i umieszczono na ścianie. Znajdowała się w kościele helskim jeszcze w końcu lat dwudziestych. Wykonana z drewna sosnowego około 1390 r. posiada wymiary 72,5><58 cm. Matka Boska spoczywa na łożu śmierci, nad nią w dwóch szeregach stoją apostołowie. Ich postacie są sztywne, brak indywidualizacji twarzy i gestów. Wśród nich Chrystus trzymający na lewym ramieniu małą dziewczynkę — alegoryczne wyobrażenie duszy Matki Boskiej. Płaskorzeźba jest niekompletna: brakuje apostoła w górnym prawym szeregu i postać Chrystusa jest uszkodzona. Obecnie płaskorzeźba znajduje się w magazynie Muzeum Narodowego w Warszawie.
W Helu zachowały się charakterystyczne dla tej miejscowości domki rybackie. Są to nie podpiwniczone, niskie, jednokondygnacyjne budynki o konstrukcji szkieletowej (sosna plus cegła), zbudowane na planie prostokąta o proporcjach boków 1:2 lub 1:3. Niskie poddasza nie były zamieszkiwane. Zwracają uwagę charakterystyczne kominy, rozszerzone u nasady dachu, oraz asymetrycznie umieszczone w szczytowej ścianie główne wejścia, wyprowadzające na jedyną niegdyś ulicę, zaopatrzone w drzwi połówkowe. Domy miały typowy rozkład wnętrz. Wzdłuż krótszej ściany od ulicy znajdowały się kolejno: mała izba, sień, do której prowadziło główne wejście, i pozbawiona okien spiżarnia. Ślepa kuchnia-wędzarnia znajdowała się za małą izbą przy dłuższej ścianie budynku. W drugiej linii pomieszczeń znajdowała się duża izba z lewej i korytarz z prawej strony. Z korytarza prowadziły drzwi na podwórko. Znajdowały się one w prawej dłuższej ścianie budynku, patrząc od głównego wejścia. Palenisko kuchenne było tak umieszczone, że ogrzewało kuchnię, dużą izbę oraz sień. Budynek posiadał tylko dwa okna umieszczone w ścianach szczytowych, które osłaniano na noc okiennicami. Jedno z nich oświetlało małą izbę (od frontu), a drugie dużą (od tyłu). Jeszcze na przełomie XIX i XX w. budynki posiadały ozdobne, drewniane elementy szczytów. Do najcenniejszych obiektów zaliczono następujące budynki:
— dom przy ulicy gen. Waltera 110 (dawniej 17), zbudowany w 1827 r., jednokondygnacyjny, nie podpiwniczony, obecnie układ wnętrz zmieniony, mieści się tu bowiem kawiarnia "Maszoperia";
— dom przy ulicy gen. Waltera 100 (dawniej 27), zbudowany w 1830 r., charakterystyczny komin, drzwi połówkowe, obecnie mieszkalny;
— dom przy ulicy gen. Waltera 88 (dawniej 35), zbudowany w 1817 r., układ wnętrz zatarty, obecnie jest tu Izba Regionalna PTTK. W okresie międzywojennym połączony łącznikiem z nie istniejącym dziś budynkiem nr 35 A, tzw. Lwią Jamą (budynek ten zbudowany w końcu XVIII w. spłonął w 1972 r., a jego nazwa pochodziła od rzeźby nad wejściem "Św. Daniel w jaskini lwów", rzeźba przedstawiająca lwią głowę znajdowała się również na ścianie frontowej na lewo od wejścia; w XIX w. była to karczma, po I wojnie światowej dobra restauracja, potem budynek wchodził w skład kompleksu hotelowo--gastronomicznego, w latach trzydziestych było tu kasyno, po 1945 r. restauracja, do 1964 r. kino, od 1964 r. prywatny zakład fotograficzny);
— dom przy ulicy gen. Waltera 39 (dawniej 76), zbudowany w 1844 r., obecnie sklep z bursztynami;
— dom przy ulicy gen. Waltera 33 (dawniej 82), zbudowany w 1850 r., obecnie sklep "Ruch";
— dom przy ulicy Kaszubskiej 5 (dawniej gen. Waltera 82 A), zbudowany w 1850 r., obecnie siedziba "Praktycznej Pani";
— dom przy ulicy gen. Waltera 29 (dawniej 86), zbudowany w 1890 r., naprzeciw dawnej plebanii, poddany renowacji w 1961 r. i przeznaczony na cele muzealne, obecnie przejściowo zamieszkany.
Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów zabytkowych Helu jest latarnia morska. W związku z portowym charakterem miasta prawdopodobnie już w średniowieczu palono ostrzegawcze światło nawigacyjne w okolicach cypla. Być może wykorzystywano w tym celu wieżę kościoła.
Po 1647 r. zbudowano specjalny żuraw drewniany z zawieszonym na nim kotłem na węgiel. W okresie od 24 sierpnia do 3 maja blask ognia wskazywał drogę żeglarzom. W 1667 r. konstrukcja spłonęła. Ze względu na bezpieczeństwo nową latarnię zbudowano 500 kroków za ostatnimi zabudowaniami, nad samym brzegiem morza. Zasięg światła był o wiele większy, bo żelazny zasobnik z zapaloną smołą i kosz z rozżarzonym węglem wciągano na dwudziestometrowy maszt. Znaczne koszty utrzymania latarni pokrywała gdańska Rada Miejska, nakładając specjalne opłaty na statki wchodzące do Gdańska. Wiadomość o pobycie króla Jana Sobieskiego w Helu i zwiedzeniu przez niego latarni helskiej 25 września 1687 r. należy uznać za mocno wątpliwą. Pierwszy podał tę informację w swym przewodniku (1924) Mieczysław Orłowicz, być może dla reklamy. Wielu autorów ją powtórzyło. Zdaniem Ireny Fabiani-Madeyskiej, zajmującej się pobytami królów polskich w Gdańsku, Sobieski po 14 lutego 1678 r. w Gdańsku ani na Pomorzu nie przebywał.
Prymitywną konstrukcję latarni zniszczył sztormowy wiatr 31 października 1702 r. Zaczęto budować solidną, drewnianą wieżę. Na mapie z 1720 r. jeszcze jej nie zaznaczono. Ukończona wreszcie wieża miała 32,6 m wysokości. Ze względu na bezpieczeństwo obito ją blachą. Sylwetka była zbliżona do współczesnych latarń. Źródłem światła pozostał nadal palący się węgiel, który dostarczano z Gdańska.
Latarnia jeszcze dwukrotnie ulegała zniszczeniu. Następną, zbudowaną w 1790 r., usytuowano bardziej na wschód, na dwu i półmetrowej wydmie. Koło niej zbudowano mieszkanie dla latarnika, który miał utrzymywać ogień przez cały rok. Ruiny tej latarni odkryto wiosną 1935 r.
Latarnię murowaną z cegły zbudowano w latach 1806—1826. Była to okrągła wieża, pomalowana na biało, wysokości 41,7 m. Sześć olejowych lamp zapalono uroczyście 1 sierpnia 1827 r. Zasięg światła wzmocnionego parabolicznym zwierciadłem wynosił 17 Mm. W 1926 r. zainstalowano lampę naftową z pończoszką żarową oraz cztery soczewki. W trzy lata później otynkowana na biało i czerwono latarnia zmieniła swój wygląd. W latach 1933—1934 powstał budynek dla zespołu maszyn i aparatury. Zbudowano trzydziestometrowy maszt radiostacji. Zakupiono radiostację i nowoczesne syreny mgłowe. W 1938 r. wprowadzono oświetlenie elektryczne. W dniu 19 września 1939 r. latarnię zburzono, ponieważ ułatwiała hitlerowcom prowadzenie ognia artyleryjskiego.
Obecną latarnię zbudowano w 1942 r. Jest to ceglana, ośmiokątna wieża w kolorze czerwonym, o wysokości 38,5 m. Wysokość światła nad wodą 40,8 m, widzialność 18 Mm. Charakterystyka światła: przerywane, okres 8,0 s — światło 4,0 s, przerwa 4,0 s.
Inną starą latarnię, która funkcjonowała w latach 1872—1936 na wysokości nie istniejącego już przystanku PKP Bór, zastąpiła latarnia morska Góra Szwedów (Szwedzka Górka). Latarnia z oświetleniem elektrycznym zaczęła działać w 1936 r. Jest to stalowa wieża o wysokości 17,3 m w kolorze szarym. Wysokość światła nad wodą 34,4 m, widzialność 12 Mm. Charakterystyka światła: przerywane, okres 30,0 s — światło 15,0 s, przerwa 15,0 s.

Nazwa wzniesienia, na którym stoi latarnia morska pochodzi prawdopodobnie stąd, że 4 września 1628 r. dwa okręty szwedzkie "Akil-les" i "Kristina" weszły w tym rejonie podczas sztormu na mieliznę. Drugi z nich dostał się w ręce wojsk polskich. Wzięto do niewoli 170 osób, w tym kapitana okrętu. Przetransportowano na ląd 19 dział i część zapasów, a wrak podpalono.
Na skwerku w pobliżu skrzyżowania ulic gen. Waltera i Żeromskiego znajduje się pomnik Stefana Żeromskiego zaprojektowany przez Zbigniewa Litwina w 1965 r. Pomnik ufundowany przez mieszkańców Helu i Marynarkę Wojenną ma kształt żagla, czym nawiązuje do twórczości pisarza związanej z morzem. Na mosiężnej tablicy widnieje podobizna autora "Wiatru od morza" i napis: "Stefanowi Żeromskiemu, wielkiemu piewcy polskiego morza". W miejscu, gdzie stoi pomnik, znajdował się dom "Polonia", w którym mieszkał Żeromski podczas letnich pobytów w latach 1922—1924. Zarówno budynek, jak i rosnąca nie opodal stara, ulubiona przez pisarza sosna uległy zniszczeniu w czasie okupacji.
Z Helem związane było życie jednego z pionierów badań biologii morza w Polsce, prof. Kazimierza Konstantego Demela. Mimo iż pochodził z głębi kraju — urodził się bowiem w Zawodziu koło Katowic, a uczył się i studiował w Warszawie, Lwowie i Genewie — to jednak całe życie poświęcił wielkiej pasji, jaką było badanie życia w morzu. Do Helu przybył w 1923 r. i objął stanowisko adiunkta w nowo powstałym Morskim Laboratorium Rybackim. Mieszkał tam i pracował przez 15 lat. Po wojnie był związany z Morskim Instytutem Rybackim w Gdyni. Zmarł w 1978 r., zostawiając ponad 150 prac naukowych. Pierwszym owocem pracy w Helu była książka "Ryby polskiego Bałtyku" (1924), a w trzy lata później ukazała się "Biologia morza".

Z życiem i pracą prof. Demela w Helu związanych jest szereg obiektów. Należy do nich dawny budynek Morskiego Laboratorium Rybackiego przy ulicy gen. Waltera 38/40 (dawniej 71) nie opodal Straży Pożarnej. Mieściło się ono tutaj w latach 1923—1932, a jedynym pracownikiem naukowym był początkowo Kazimierz Demel. Od 1932 r. znajdowała się tutaj Stacja Morska o poszerzonym zakresie badań naukowych; kierownikiem Działu Biologii został Kazimierz Demel. Do 1935 r. był jedynym pracownikiem naukowym stale mieszkającym w Helu. W 1938 r. Stację Morską przeniesiono do Gdyni.
W latach 1930—1938 Kazimierz Demel mieszkał w nowo zbudowanym domu w stylu "polskim", tzw. "Demelówce" przy ulicy Portowej 14/15. Mieszkanie prywatne stanowiły dwa pokoje na parterze. W budynku istniał także pensjonat pod nazwą "Jeannette", który prowadziła żona uczonego, Francuzka Jeanne Salamagne. W okresie letnim przebywali tu znani polscy naukowcy, m. in. profesorowie Huber, Szober, Tur.

Na początku lat trzydziestych prof. Hłasek-Hłasko wystąpił z inicjatywą utworzenia w Helu stacji magnetycznej. Powstała ona w 1932 r. i była zaczątkiem późniejszego Obserwatorium Geofizycznego Instytutu Geofizyki PAN. Do jej zadań należało badanie elementów ziemskiego pola magnetycznego oraz weryfikacja kompasów okrętowych. W czasie wojny obiekt stacji przy ulicy Leśnej uległ zniszczeniu. W latach 1951—1953 Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny rozpoczął działania zmierzające do budowy w Helu nowej stacji. W 1954 r. Zakładowi Geofizyki PAN przekazano nowy pawilon rejestracyjny oraz budynek mieszkalny. W 1958 r. zakończono budowę altanki pomiarowej i pawilonu do pomiarów absolutnych. Stacja brała udział w wielu programach międzynarodowych: w latach 1932—1933 w pracach Drugiego Roku Polarnego, w latach 1957—1958 Trzeciego Międzynarodowego Roku Geofizycznego, w latach 1964—1965 Międzynarodowego Roku Spokojnego Słońca. Utrzymuje kontakty z wieloma europejskimi ośrodkami geofizycznymi, zajmuje się różnorodną problematyką naukową. Prowadzono badania nad wykrytą w latach trzydziestych helską anomalią magnetyczną. Opracowano rewelacyjną metodę datowania starych wyrobów glinianych, która wzbudziła zrozumiałe zainteresowanie archeologów, pozwala bowiem określić wiek znalezionego przedmiotu z niespotykaną dotąd dokładnością ±15 lat. W placówce tej od połowy lat pięćdziesiątych pracują Zofia i Wacław Czyszkowie.
Przy ulicy Leśnej znajduje się Stacja Meteorologiczna Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, której zaczątkiem była powstała w 1920 r. stacja klimatyczna. Obsługiwali ją pracownicy latarni morskiej. Od 1930 r. kierował nią Mariusz Moczulski. W latach 1928—1938 przeprowadzono tu kompleksowe badania klimatologiczne dla miejscowości Hel. Od wiosny 1933 r. wykonywano regularne pomiary hydrologiczne w placówce brzegowej. Podczas walk wrześniowych w 1939 r. Mariusz Moczulski opracowywał komunikaty meteo dla potrzeb artylerii RU Hel. Po wojnie od 1946 r. kierownictwo placówki objął Grzegorz Budzisz. Stacja meteorologiczna pracowała w sieci PS HM, a następnie IM i GW. Jej obserwacje wykorzystywane są m. in. do opracowywania prognoz meteo dla potrzeb żeglugi i rybołówstwa.
Niewiele w Helu zachowało się pomników przyrody. Na dziedzińcu dawnej plebanii rośnie okazały dąb, liczący już około 250 lat. Jego obwód wynosi 3,8 m, a wysokość 28 m. Na skrzyżowaniu ulic Kuracyjnej i Bałtyckiej znajdują się dwie 200-letnie topole o obwodach 3,5 m i wysokości około 30 m.
Do ważnych zabytków Helu należą obiekty związane z obroną Helu w 1939 r. Na helskim cmentarzu, nie opodal stacji PKP, spoczywają prochy 31 obrońców "ostatniej reduty". Czterej są bezimienni, nazwiska pozostałych widnieją na pomniku zbudowanym według projektu kmdr. ppor. Zbigniewa Litwina (1959).
15 października 1979 r. uroczyście odsłonięto nowy pomnik obrońców Helu: dwa betonowe słupy obustronnie ozdobione polskimi orłami spina metalowy łącznik z godłem kaprów królewskich od frontu i herbem miasta od tyłu. Na lewym słupie widnieje wizerunek krzyża Virtuti Militari (2X 1969 r. garnizon helski odznaczono Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari), na prawym Krzyż Grunwaldu (15X 1979 r. miasto odznaczono Krzyżem Grunwaldu III klasy). Na cokole umieszczono napis: "Obrońcom Helu — 1 IX—2 X 1939 — za walkę z faszyzmem — w 40 rocznicę obrony".
Obok kinoteatru "Wicher" znajduje się Izba Tradycji Garnizonu Helskiego, gdzie zgromadzono wiele eksponatów związanych z obroną Helu w 1939 r. Jest dostępna zarówno dla wycieczek, jak i osób indywidualnych. Dla zorganizowanych grup można zamawiać pokaz filmu dokumentalnego.
Jednym z ważniejszych obiektów Helu jest port wojenny. Zaczęto go budować według polskiego projektu w 1931 r. W 1939 r. pełnił rolę głównej bazy floty. Na nabrzeżu znajduje się obecnie kadłub kutra pościgowego Straży Granicznej — "Batorego", który w nocy z 1 na 2 października 1939 r. przełamał blokadę niemiecką i pomyślnie dotarł do Szwecji. Zwiedzanie portu możliwe tylko dla wycieczek specjalistycznych po dokonaniu wymaganych formalności.

W pobliżu cypla zachowało się stanowisko 31 Baterii Nadbrzeżnej im. Heliodora Laskowskiego. Zachowały się żelbetowe stanowiska ogniowe i wieża kierowania ogniem. Autentyczne działo znajduje się w Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni. W 1939 r. baterią dowodził kpt. mar. Zbigniew Przybyszewski. Posiadała ona uzbrojenie: cztery nowoczesne działa kal. 152,4 mm "Bofors" produkcji szwedzkiej, dwa działa 75 mm, dwa nkm, cztery cekaemy. Bateria odznaczyła się 3 września podczas walki z niszczycielami niemieckimi oraz 25 i 27 września podczas walki z hitlerowskimi pancernikami. Zwiedzanie możliwe tylko dla wycieczek specjalistycznych.
W pobliżu głównego wejścia na plażę, po lewej stronie, znajduje się stanowisko 21 baterii przeciwlotniczej. Zachowały się żelbetowe stanowiska ogniowe zbudowane według projektu por. Włodzimierza Dołęgi-Otockiego. W 1939 r. baterią dowodził kpt. Ignacy Dziubiński. Uzbrojenie baterii: dwa działa kal. 75 mm "Schneider" produkcji francuskiej, jeden nkm, dwa cekaemy. Obiekt ogólnodostępny.

noclegi we Władysławowie
noclegi w Jastarni
noclegi w Jastrzębiej Górze
noclegi w Łebie

Podobne artykuły:

• Kuźnica
• Druga wojna Światowa na Helu
• Dzieje Helu.
• Chałupy
• Jurata

W historii miejscowości można wyróżnić dwa okresy intensywnego rozwoju. W pierwszym, który trwał do wybuchu wojny, powstawały komfortowe hotele i pensjonaty oraz eleganckie wille. Drugi okres, lata 1960—1975, charakteryzował się intensywną budową ośrodków zakładowych, resortowych i związkowych o bardzo różnym standardzie, zależnym od zasobów finansowych inwestorów.
Będąc w Juracie, warto obejrzeć nowe molo na zatoce, zbudowane w latach siedemdziesiątych, budynek dawnego luksusowego hotelu „Lido”, zbudowanego w 1934 r., obecnie domu FWP, gdzie od kilku lat organizuje się popularne wczasy odchudzające, a także dom przy ulicy Świętopełka 13, tzw. „Kossakówkę”, w którym przebywał i pracował Wojciech Kossak. W latach trzydziestych chętnie spędzał w Juracie wakacje i tam też prawdopodobnie powstały jego obrazy o tematyce morskiej: „Zaślubiny Polski z morzem” (1931) i „Na straży polskiego morza” (1935).

Na półwyspie helskim:
Jastarnia
Chałupy,
Kuźnica.

Podobne artykuły:

• Kuźnica
• Jastarnia
• Chałupy
• Zabytki Helu
• Druga wojna Światowa na Helu

Najstarsza wzmianka historyczna o Jastarni Gdańskiej, która znacznie później przybrała nazwę Bór, pochodzi z 1595 r. Na zachodnim krańcu swoich helskich posiadłości Rada Miejska Gdańska osadziła luterańskich rybaków w 2 poł. XVI w. Wioska rybacka rozwijała się i już w 1595 r. liczyła 40 mieszkańców. Kiedy Jastarnia Gdańska i Hel jako posiadłości gdańskie w wyniku II rozbioru Polski dostały się we władanie pruskie, we wsi mieszkało już 215 osób. W latach 1807—1814 wchodziła ona w skład napoleońskiego Wolnego Miasta Gdańska. Na skutek oddziaływania sąsiedniej kaszubskiej i katolickiej Jastarni Puckiej, wobec ustania narzuconych rygorów wyznaniowych, zaczęła postępować katolicyzacja i polonizacja wsi. W związku z tym powszechnie zaczęto używać kaszubskiej nazwy miejscowości Bór zamiast oficjalnej niemieckiej Danziger Heisternest — Jastarnia Gdańska.
Wieś rozrastała się. W 1885 r. mieszkało tam 376 osób, zaś w 1900 r. — 406. Po odzyskaniu niepodległości, w 1921 r. Bór liczył 455 mieszkańców. W związku z wybudowaniem w 1922 r. linii kolejowej zwiększył się napływ letników, niemniej głównym zajęciem ludności nadal było rybołówstwo. Rybacy z Boru korzystali, podobnie jak ich sąsiedzi z Jastarni, z jastarniańskiego portu. W czasie II wojny światowej wieś nie została zniszczona prawie wcale. W 1950 r. liczyła 819 osób. W cztery lata później włączono ją do osiedla Jastarnia.
Starsza część osady od średniowiecza nosiła nazwę Jastarnia. Pierwszy zapis w formie Osternas spotykamy w dokumencie krzyżackim z 1378 r. Nazwa słowiańska została tam zniekształcona. Dalsze zapisy to Zesterna (1570), Hestemia (1627), Jasternia (1664), Jastarnia (1678), Heisternest (1655), Niastarnia (1700). Podstawą nazwy Jastarnia jest występujący w językach zachodniosłowiańskich wyraz jaster.

W związku z powstaniem w końcu XVI w. w niedalekim sąsiedztwie Jastarni Gdańskiej (Danziger Heisternest), czyli późniejszego Boru, do nazwy miejscowości zarówno w języku polskim, jak i niemieckim dodano określenie stwierdzające przynależność do starostwa puckiego. Nazwa w języku polskim brzmiała Jastarnia Pucka, w niemieckim zaś Putziger Heisternest. To ostatnie miano wieś nosiła oficjalnie pod panowaniem pruskim, a potem niemieckim. Ludność kaszubska używała nazwy Jastarnia, która obowiązuje w nazewnictwie polskim od 1920 r. do chwili obecnej.
Rejon dzisiejszej Jastarni był zamieszkany od dawna. Stwierdzono istnienie osady datowanej na I w. p.n.e./l w. n.e. W średniowieczu Jastarnię odnotowano po raz pierwszy w 1378 r. Rozwijała się jako niewielka osada rybacka. Wiadomo, że w 1570 r. było tam zaledwie siedmiu rybaków, że w 1626 r. Jastarnię obrabowali Szwedzi, że po 52 latach liczyła już 81 mieszkańców. Wieś należącą do starostwa puckiego, w wyniku I rozbioru zagarnęły Prusy. W pobliżu do 1793 r. przebiegała granica polsko-pruska. W latach 1807—1814 Jastarnia wchodziła w skład Wolnego Miasta Gdańska. Trudności komunikacyjne sprawiły, że w XIX w. Jastarnia niejako zatrzymała się w czasie. Była głównym ośrodkiem tradycyjnego rybołówstwa łodziowego oraz stanowiła centrum religijne i nieoficjalną „stolicę” rybaków kaszubskich z półwyspu. W roku 1885 liczyła 358 osób, w 1900 — 485 osób, a w 1910 — 521 osób. Po odzyskaniu niepodległości mieszkało tam w 1921 r. 589 osób. Po wybudowaniu linii kolejowej Jastarnia zaczęła przyjmować coraz więcej letników. Zapoczątkowana w 1926 r. budowa portu rybackiego oraz powstanie w latach trzydziestych ośrodka żeglarstwa morskiego spowodowały jeszcze większą atrakcyjność miejscowości. W 1932 r. przyjęto 1684 kuracjuszy, nie licząc obozów. Następne lata przyniosły dalszy wzrost turystyki, niemniej głównym zajęciem ludności było nadal rybołówstwo. W 1926 r. na 81 parcel aż 78 należało do rybaków. Proporcja taka została zachowana i później.
Wiosną 1939 r. w rejonie Jastarni rozpoczęto budowę głównego ośrodka oporu. Zarówno w 1939 r., jak i w 1945 bezpośrednich walk w tej miejscowości nie prowadzono, dlatego zniszczenia wojenne w porównaniu z innymi miejscowościami półwyspu były niewielkie.
Od 2 do 14 września 1939 r. w porcie jastarniańskim stacjonował zespół trałowców w składzie: „Jaskółka”, „Czajka”, „Rybitwa”, „Czapla”, „Żuraw”. W ciągu pierwszej dekady września wykonywały one jedynie zadania transportowe i specjalne. 12 września okręty „Czajka”, „Rybitwa” i „Jaskółka” ostrzelały zgrupowanie piechoty niemieckiej na południe od Rewy. W nocy z 12 na 13 września te same jednostki postawiły 60 min około 4 Mm od Helu. Nad ranem 14 września trałowce ostrzelały ponownie piechotę niemiecką pod Rewą i były to ich ostatnie akcje bojowe, tego samego bowiem dnia 11 nurkowców niemieckich zaatakowało port w Jastarni. Zbombardowana „Jaskółka” i „Czapla” zatonęły. Uszkodzona „Rybitwa” oraz „Czajka” i „Żuraw” przeszły do Helu. W wyniku nalotu uległy zniszczeniu także dwa holowniki: „Sokół” i „Lech” oraz okręt hydrograficzny „Pomorzanin”.
We wrześniu 1939 r. walczyła także miejscowa ludność cywilńa. Ówczesny wójt gminy Stelmaszczyk, którego żartobliwie nazwano „ostatnim prezydentem Rzeczypospolitej”, ponieważ swoje rządy zakończył dopiero 2 października, zorganizował cywilną służbę obrony przeciwlotniczej, straż pożarną, a także dożywianie ludności cywilnej w kuchniach wojskowych. W centrali telefonicznej w Jastarni nieprzerwanie pracowały telefonistki Paulina Konke, Wiktoria Jabłońska, Elżbieta Sell, Urszula Bilska. Po 1945 r. Jastarnia ze względu na małe zniszczenia stosunkowo szybko powróciła do stanu przedwojennego. Rozwijało się rybołówstwo. W 1950 r. miejscowość liczyła już 1800 mieszkańców. W związku z przyłączeniem Kuźnicy, Boru i Juraty Jastarnia 7 października 1954 r. uzyskała status osiedla, które w 1960 r. liczyło 2144 osoby. Od tego czasu zaczyna wzrastać znaczenie turystyczne miejscowości. Dość wspomnieć, że w 1972 r. już 88 proc. stałych mieszkańców wynajmowało pokoje wczasowiczom. Głównym wszakże zajęciem ludności nadal pozostawało rybołówstwo, którym trudniło się 38 proc. pracujących.
Najważniejszym obiektem Jastarni jest port, który miał być zbudowany w celu zaspokojenia potrzeb rybołówstwa, jednak już w okresie międzywojennym stał się portem rybacko-sportowym.
Budowę portu rybackiego rozpoczęto w 1926 r. Zasadnicze prace polegały na wykonaniu kwadratowego basenu portowego o głębokości trzech metrów, mola zachodniego i równoległego do niego drewnianego pomostu. Zbudowano także falochron zachodni i dwukrotnie od niego krótszy falochron wschodni. Wykonano sztuczny tor wodny prowadzący do portu przez przybrzeżną mieliznę. Jego początek od strony zatoki wskazuje do dziś tzw. kaszyca, czyli ażurowa skrzynia drewniana wypełniona kamieniami, z betonową nadbudową nad lustrem wody. Umieszczono na niej kierunkowe światło nawigacyjne. Tereny na północ od mola zachodniego zarefulowano, to znaczy urobek wydobyty z dna podczas prac pogłębiarskich w basenie i na farwaterze (tor wodny) zrzucono na płytką wodę, zmieniając w ten sposób naturalny przebieg linii brzegowej.
Część zachodnią portu użytkowały łodzie i kutry rybackie oraz statki żeglugi przybrzeżnej. Część wschodnia stała się bazą żeglarzy już w latach trzydziestych i do chwili obecnej znajduje się tu ośrodek żeglarstwa sportowego.
Pierwszym jachtem, który wszedł do budowanego w Jastarni portu, był w 1926 r. „Nautilus” płynący z Warszawy do Królewca pod dowództwem Józefa Grabowskiego. Wśród załogi znajdował się m. in. Witold Doroszewski, późniejszy wybitny językoznawca, i Kazimierz Dembowski, popularny działacz żeglarski, zwany Wujkiem.

W 1930 r. Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego otworzył w Jastarni Ośrodek Morski. Pierwszym krajowym kursem żeglarstwa morskiego, w którym uczestniczyła liczna grupa harcerzy, kierował gen. Mariusz Zaruski. Po przeniesieniu ośrodka PUWFiPW do Gdyni Jastarnia stała się miejscem licznych kursów i obozów żeglarskich organizowanych przez ZHP oraz założony w 1932 r. Akademicki Związek Morski. AZM prowadził także obozy międzynarodowe, w których brali udział Czesi, Słowacy, Węgrzy, Rumuni, Łotysze. Ośrodek stał się bazą wielu rejsów morskich. Ostatni z nich zakończył się juz podczas wojny, kiedy to 1 września, późnym wieczorem, nieświadomie przełamał niemiecką blokadę i wszedł do Jastarni jacht AZM „Szkwał” ze złożoną z lwowskich studentek załogą pod dowództwem Stanisława Jaksy-Bykowskiego.
Obecnie wschodnia część basenu portowego pełni tę samą rolę. W 1982 r. oprócz zabytkowego już budynku komendy oraz dwóch starych baraków i trzech nowych pawilonów w budowie znajdowały się: murowana stołówka, pawilon szkoleniowo-hotelowy dla płetwonurków, nowy hangar z warsztatami i magazynem. Na wodzie obok licznych różnej wielkości jach tów kilowych i mieczowych znajdował się odremontowany flagowy jacht LOK „Generał Zaruski”, noszący imię faktycznego twórcy polskiego jachtingu morskiego.
W latach 1973—1976 przeprowadzono modernizację portu. Obecnie nabrzeża są betonowe. Nabrzeże zachodnie przedłużono w stronę lądu, likwidując dawne miejsce postojowe wraków. Powiększono głębokość portu do 4,5 m.
Port zamarza z reguły w okresie luty—marzec i nie jest objęty lodołamaniem. Kutry przechodzą do Helu, który zamarza bardzo rzadko.
Turystę może w Jastarni zainteresować kilka obiektów. Do nich należy kościół parafialny o niezbyt długiej historii.
Między rokiem 1751 a 1766 starościna pucka Urszula Przebendowska ufundowała w Jastarni kaplicę, bowiem po zwycięstwie w Helu reformacji na półwyspie nie było żadnego katolickiego obiektu sakralnego. Kaplicą opiekowali się dominikanie z Gdańska. W 1835 r. zbudowano kościół, a w pięć lat później utworzono parafię, do której należały: Bór, Jastarnia i Kuźnica. Budynek kościoła był drewniany, mieścił 600 osób, a w jego wnętrzu panował ulubiony przez Kaszubów kolor modry.
Ze znanych proboszczów jastarniańskich należy wyróżnić ks. Hieronima Gołębiewskiego (1872—1887), autora słynnych „Obrazków rybackich” oraz ks. Józefa Wryczę (listopad 1916—kwiecień 1917), założyciela organizacji „Gryf Kaszubski” w czasie okupacji hitlerowskiej. Następca ks. Wryczy ks. Paweł Stefański zainicjował budowę nowego kościoła, konsekrowanego w 1933 r. W 1934 r. Mikołaj Cichosz z Pelplina wykonał oryginalną ambonę w formie łodzi, z tego też okresu pochodzą dwa świeczniki w kształcie kotwic. Kościół posiadał wówczas trzy ołtarze. W 1947 r. na wieży umieszczono cztery dzwony, zaś w 1953 r. zainstalowano nowe, trzydziestogłosowe organy. W 1956 r. wieża otrzymała hełm zaprojektowany przez inż. Kazimierza Macura z Gdańska. Od tej pory wieża kościelna stała się charakterystycznym punktem orientacyjnym dla rybaków i żeglarzy. W latach 1954—1958 wykonano w kościele witraże według projektu prof. Bunscha z Krakowa, który zaprojektował także drogę krzyżową. W 1971 r. wykonano mosiężne drzwi wejściowe według projektu inż. Macura. Zdobią je motywy morskie: ryby, kotwice, harpuny. W prezbiterium, po prawej stronie, znajduje się obraz św. Trójcy przypisywany szkole Hahna, a w kaplicy Tysiąclecia Państwa Polskiego (na prawo od wejścia) wizerunek Matki Boskiej Świętohpskiej (XVII lub XVIII w.).
Interesującym obiektem jest w Jastarni latarnia morska. Pierwszą budowlę jako ażurową wieżę stalową wysokości 25 m zbudowano w latach 1938—1939. Do wybuchu wojny wykonano tylko próby, bowiem we wrześniu 1939 r. została wysadzona przez obrońców półwyspu. Drugą wieżę ustawiono w 1950 r., wykorzystując w tym celu kolumnę buczka mgłowego przywiezioną ze Stilo. Obecna latarnia to stalowy walec na betonowym cokole, pomalowany w białe i czerwone pasy. Wysokość całkowita wynosi 13,3 m, wysokość światła nad wodą — 22 m, widzialność — 10 Mm. Charakterystyka światła: przerywane grupowe okres 20 s — światło 9 s, przerwa 7 s, światło 2 s, przerwa 2 s.
W Jastarni, podobnie jak w Helu, przetrwały pozostałości umocnień polskich z 1939 r., których budowę rozpoczęto wiosną 1939 r. W odległości około trzech kilometrów na zachód od tej miejscowości usytuowano dwie linie obronne. Każda miała się składać z czterech żelbetowych schronów bojowych. Ukończono cztery schrony I linii, którym nadano nazwy: „Sokół”, „Sabała”, „Saragossa”, „Sęp”, i jeden schron II linii. Projektantami byli mjr Schmidt i mjr Draguła, pracami kierował mjr Bolesław Kapitaniak, budowali żołnierze oraz młodzież z Junackich Hufców Pracy, których obóz przeniesiono z Cetniewa do Legionowa Morskiego (dziś rejon wczasów wagonowych PKP). Schrony I linii zlokalizowane są następująco: jeden tuż nad brzegiem zatoki (teren obecnie budowanego kempingu), drugi przy torze kolejowym od strony Wielkiego Morza, trzeci i czwarty w niewielkiej odległości od siebie na wydmach od strony Wielkiego Morza.
Po prawej stronie wejścia na plażę, na przedłużeniu ulicy Bałtyckiej znajdują się domki dawnej stacji ratowniczej. Budynki zostały zbudowane przez Niemców przed I wojną światową. Stacja w Jastarni przeszła na rzecz skarbu państwa dopiero w 1925 r., po wypłaceniu towarzystwu niemieckiemu około 6 tys. złotych. Od początku 1926 r. znajdowała się w pełnej gotowości. Wyposażona była w łódź żaglowo wiosłową na specjalnym wózku, którą obsługiwała wyćwiczona załoga, oraz w specjalny aparat rakietowy, umożliwiający podanie rzutki i zainstalowanie pomiędzy statkiem a lądem kosza ratunkowego.

Jastarnia, jak i inne miejscowości półwyspu, posiada swoje osobliwości. Do obecnych czasów zachował się tu zwyczaj szczególnie uroczystego obchodzenia nocy świętojańskiej, odnotowany już przez ks. Gołębiewskiego w latach 1872—1887. W wigilię św. Jana barwny pochód podąża nad zatokę, gdzie na łące zapala się beczkę na wysokim drągu. Niegdyś wypełniało się ją smołą, obecnie pakułami nasyconymi benzyną. Następnie strzela się do niej, by wypędzić czarownice. Tak jak niegdyś, jest to początek sobótkowej zabawy przy ognisku. Obecnie organizuje ją poborowy rocznik chłopców przy pomocy rówieśniczek. Udział w niej biorą zarówno stali mieszkańcy, jak i wczasowicze. Spać i tak nie można, jest to bowiem jedyna noc w roku, kiedy rybacy mogą strzelać z rakietnic, rzucać morskie petardy, palić pochodnie sygnałowe oraz używać innych środków sygnałowych niezgodnie z ich przeznaczeniem.

Na półwyspie helskim:
Jastarnia
Chałupy,
Kuźnica.

Podobne artykuły:

• Kuźnica
• Jurata
• Druga wojna Światowa na Helu
• Chałupy
• Zabytki Helu

Po zajęciu Helu Niemcy starali się przywrócić stare stosunki ludnościowe. Powrócili niemieccy rybacy, wysiedleni stamtąd po utworzeniu Rejonu Umocnionego. Z helskiej kolonii rybackiej usunięto Polaków pochodzących z głębi kraju. Miejscową ludność przymusowo wciągnięto na Volkslistę.
Od 1 marca 1945 r. rozpoczęły się ataki lotnictwa radzieckiego na port helski i na jednostki znajdujące się na jego redzie. Niemcy wzmocnili obronę przeciwlotniczą, a dla myśliwców wybudowali tymczasowe lotnisko. 13 marca 1945 r. radziecka 19 Armia zdobyła Wielką Wieś (obecnie Władysławowo), blokując na półwyspie 55 Korpus Armijny.
Na początku kwietnia siły niemieckie na półwyspie liczyły około 200 tysięcy osób, powiększyły się bowiem w wyniku ewakuacji drogą morską wojsk z Gdyni i Kępy Oksywskiej. Znaczną ich część transportowano dalej na zachód.
Przeciwdziałania radzieckie prowadzone przez lotnictwo, okręty nawodne i podwodne były mało efektywne ze względu na sprawną obronę przeciwlotniczą nieprzyjaciela oraz nadal utrzymującą się przewagę niemiecką na morzu. Niemcom udało się ewakuować drogą morską z półwyspu około 140 tys. osób. Okupili to stratami 9 transportowców oraz 4 okrętów bojowych.
HEL PO WYZWOLENIU. W dniu 9 maja 1945 r. wojska niemieckie skapitulowały. Do niewoli dostało się około 60 tys. osób. Zniszczenie miasta oceniono na 25 proc. Dewastacji uległ port.
W 1946 r. Hel liczył już około 900 mieszkańców. W tymże roku ukończono rozminowywanie portu oraz podnoszenie wraków. Reaktywowano rybołówstwo kutrowe. Powstały spółdzielnie „Łosoś” i „Bałtyk”, a w 1948 r. oddział państwowego przedsiębiorstwa „Arka”. W 1950 r. miejscowość liczyła 1211 osób. 13 listopada 1954 r. Hel otrzymał prawa osiedla.
Powstanie w 1959 r. samodzielnego przedsiębiorstwa połowowego „Koga” otworzyło nowy etap helskiego rybołówstwa. W rok później osiedle liczyło 2023 mieszkańców. 30 czerwca 1963 r. Hel uzyskał prawa miejskie. W 1977 r. miasto liczyło 4615 mieszkańców.
Życie miasta jest ściśle związane z helskim garnizonem. Dzięki obecności wojska Hel posiada nowoczesny kinoteatr „Wicher” na 600 miejsc, a młodzież szkolna korzysta z wojskowej krytej pływalni. Obecność terenów wojskowych ogranicza w pewnym stopniu pobytowy i wycieczkowy ruch turystyczny.

noclegi w Świnoujściu
noclegi w Mielnie
noclegi w Gdyni
noclegi w Sopocie

Podobne artykuły:

• Kuźnica
• Zabytki Helu
• Jastarnia
• Dzieje Helu.
• Chałupy